Priya Soni 
પેન્શન (Pension) નિવૃત્તિ પછી માત્ર દર મહિને મળતી રકમ નથી, પરંતુ આખા પરિવારની આર્થિક સુરક્ષાનો મહત્વપૂર્ણ આધાર છે. સરકારી તેમજ ખાનગી ક્ષેત્રમાં લાંબા સમય સુધી સેવા આપ્યા બાદ મળતું પેન્શન અનેક પરિવારો માટે નિયમિત આવકનું મુખ્ય સાધન બને છે.પરંતુ ઘણી વખત પેન્શન (Pension) અટકી જવું, જીવન પ્રમાણપત્ર જમા કરવામાં મુશ્કેલી પડવી, ફેમિલી પેન્શન શરૂ ન થવી, બેંકમાં વારંવાર ધક્કા ખાવા પડવા અથવા રાષ્ટ્રીય પેન્શન પ્રણાલી (NPS) અને એકીકૃત પેન્શન યોજના (UPS) અંગે ગૂંચવણ સર્જાવા જેવી સમસ્યાઓ ઉભી થાય છે.આવી સ્થિતિમાં મોટાભાગના પેન્શનધારકોને એ સમજાતું નથી કે પોતાની સમસ્યાનો ઉકેલ મેળવવા માટે કઈ કચેરીમાં જવું, કોનો સંપર્ક કરવો અથવા ઓનલાઈન ફરિયાદ ક્યાં નોંધાવવી.જો તમે પણ આવી કોઈ સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છો તો અહીં પેન્શન સંબંધિત પાંચ સૌથી મોટી સમસ્યાઓ અને તેના સરળ ઉકેલ વિશે વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવી છે.
સૌથી પહેલાં જાણો કઈ પેન્શન (Pension) સમસ્યા માટે ક્યાં જવું?
ઘણા પેન્શન (Pension) ધારકોની સૌથી મોટી ભૂલ એ હોય છે કે તેઓ ખોટી કચેરીમાં પહોંચી જાય છે. પરિણામે સમય પણ બગડે છે અને સમસ્યાનો ઉકેલ પણ મોડો આવે છે.જો તમને પહેલેથી જ ખબર હોય કે કઈ સમસ્યા માટે કઈ સંસ્થા જવાબદાર છે તો તમારું કામ ઝડપથી થઈ શકે છે. નીચે વિવિધ સમસ્યાઓ અને સંબંધિત કચેરીઓની માહિતી આપવામાં આવી છે.
પેન્શન અટકી ગયું હોય તો
જો તમારું માસિક પેન્શન બંધ થઈ ગયું હોય અથવા સમયસર જમા ન થતું હોય તો સૌથી પહેલાં સંબંધિત બેંક શાખાનો સંપર્ક કરો. જો ત્યાંથી ઉકેલ ન મળે તો CPENGRAMS (Centralized Pension Grievance Redress and Monitoring System) માં ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે.
જીવન પ્રમાણપત્ર માટે
જો જીવન પ્રમાણપત્ર (Life Certificate) જમા કરાવવાનું હોય તો તમે નીચેની જગ્યાએ જઈ શકો છો.
- કોમન સર્વિસ સેન્ટર (CSC)
- સંબંધિત બેંક શાખા
- પોસ્ટ ઓફિસ
હવે સરકાર દ્વારા ડિજિટલ જીવન પ્રમાણપત્રની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે.
NPS સંબંધિત સમસ્યા હોય તો
જો તમારી સમસ્યા National Pension System (NPS) સાથે જોડાયેલી હોય તો Pension Fund Regulatory and Development Authority (PFRDA) નો સંપર્ક કરવો.
EPS-95 પેન્શન (Pension) માટે
જો તમે EPS-95 પેન્શન (Pension) ધારક હો તો કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO)માં સંપર્ક કરવો.
રક્ષા પેન્શન (Pension) માટે
સેનાના નિવૃત્ત કર્મચારીઓએ SPARSH Portalનો સંપર્ક કરવો.
બેંક સામે ફરિયાદ ક્યાં કરવી?
જો બેંક તરફથી યોગ્ય જવાબ ન મળે અથવા વારંવાર ધક્કા ખવડાવવામાં આવે તો સૌપ્રથમ બેંકમાં લેખિત ફરિયાદ નોંધાવવી.જો ત્યાં પણ સમસ્યાનો ઉકેલ ન આવે તો RBIની Integrated Ombudsman Scheme હેઠળ ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે.
પેન્શન (Pension) અટકી ગયું હોય, મોડું આવતું હોય અથવા ખોટી કપાત થઈ હોય તો શું કરવું?
ઘણા નિવૃત્ત કર્મચારીઓની ફરિયાદ હોય છે કે દર મહિને મળતું પેન્શન (Pension) ક્યારેક મોડું આવે છે, તો ક્યારેક સંપૂર્ણ બંધ થઈ જાય છે અથવા બેંક દ્વારા ખોટી કપાત કરવામાં આવે છે.
આવી સ્થિતિમાં ગભરાવાની જરૂર નથી.
સૌપ્રથમ તમારી પેન્શન (Pension) જમા થતી બેંકની શાખાનો સંપર્ક કરો અને લેખિતમાં ફરિયાદ નોંધાવો.મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં બેંક સ્તરે જ સમસ્યાનો ઉકેલ આવી જાય છે.જો બેંક દ્વારા યોગ્ય કાર્યવાહી ન કરવામાં આવે તો પછી ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવવી જોઈએ.
CPENGRAMSમાં ફરિયાદ કેવી રીતે કરવી?
જો બેંક અથવા સંબંધિત પેન્શન (Pension) વિતરણ કાર્યાલયમાંથી સંતોષકારક જવાબ ન મળે તો કેન્દ્ર સરકારની CPENGRAMS વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
આ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવવા માટે નીચેની વિગતો જરૂરી રહેશે.
- PPO નંબર
- બેંક ખાતાની વિગતો
- આધાર અથવા ઓળખ સંબંધિત માહિતી
- જરૂરી દસ્તાવેજોની સ્કેન કોપી
ફરિયાદ નોંધાયા પછી તેની ઓનલાઈન સ્થિતિ પણ ટ્રેક કરી શકાય છે.
CPENGRAMS દ્વારા ફરિયાદ સંબંધિત વિભાગ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે અને સમયમર્યાદામાં તેનો ઉકેલ લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
યોગ્ય દસ્તાવેજો રાખવા કેમ જરૂરી છે?
ઘણી વખત પેન્શન (Pension) સંબંધિત સમસ્યાનો ઉકેલ માત્ર એટલા માટે મોડો પડે છે કારણ કે જરૂરી દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ હોતા નથી.
તેથી હંમેશા નીચેના દસ્તાવેજો તૈયાર રાખવા જોઈએ.
- PPO નંબર
- આધાર કાર્ડ
- PAN કાર્ડ
- બેંક પાસબુક
- મોબાઇલ નંબર
- ઇમેલ ID
- ઓળખપત્ર
આ તમામ માહિતી ઉપલબ્ધ હોવાથી ફરિયાદની પ્રક્રિયા વધુ સરળ બને છે.
જીવન પ્રમાણપત્ર જમા કરવા હવે બેંક જવાની જરૂર નથી
ઘણા વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે દર વર્ષે પેન્શન ચાલુ રાખવા જીવન પ્રમાણપત્ર (Life Certificate) જમા કરાવવું જરૂરી હોય છે. પરંતુ વધતી ઉંમર, બીમારી અથવા ચાલવામાં તકલીફ હોવાને કારણે બેંક કે સરકારી કચેરી સુધી જવું દરેક માટે સરળ નથી.આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે હવે ડિજિટલ જીવન પ્રમાણપત્ર (Digital Life Certificate) ની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવી છે. આ સુવિધાના કારણે પેન્શન (Pension) ધારકો હવે ઘરેથી જ પોતાનું જીવન પ્રમાણપત્ર ઓનલાઈન જમા કરાવી શકે છે.આ નવી વ્યવસ્થાથી વૃદ્ધો અને દિવ્યાંગ પેન્શનધારકોને મોટી રાહત મળી છે.
ડિજિટલ જીવન પ્રમાણપત્ર કેવી રીતે જમા કરવું?
જો તમારી પાસે સ્માર્ટફોન છે તો તમે જીવન પ્રમાણ (Jeevan Pramaan) એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરીને ખૂબ સરળતાથી જીવન પ્રમાણપત્ર જમા કરી શકો છો.સરકારે હવે Face Authenticationની સુવિધા પણ શરૂ કરી છે. તેના દ્વારા બાયોમેટ્રિક મશીન વગર માત્ર ચહેરાની ઓળખ દ્વારા પણ ડિજિટલ જીવન પ્રમાણપત્ર તૈયાર કરી શકાય છે.જો તમને મોબાઇલ ચલાવવામાં મુશ્કેલી પડતી હોય તો નજીકના CSC (Common Service Centre), બેંક મિત્ર અથવા પોસ્ટ ઓફિસમાં જઈને પણ આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરાવી શકાય છે.
ફેમિલી પેન્શન શરૂ કરાવવા માટે શું કરવું?
ઘણી વખત કર્મચારીના અવસાન બાદ પરિવારના સભ્યોને ફેમિલી પેન્શન (Pension) શરૂ કરાવવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
આવી સ્થિતિમાં નીચેના દસ્તાવેજો તૈયાર રાખવા જરૂરી છે.
- મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર
- લગ્ન પ્રમાણપત્ર (જરૂર મુજબ)
- આશ્રિતનો આધાર કાર્ડ
- PAN કાર્ડ
- બેંક ખાતાની વિગતો
- મૃતકનો PPO નંબર
- નોમિનેશન સંબંધિત દસ્તાવેજો
આ તમામ દસ્તાવેજો સાથે સંબંધિત વિભાગ અથવા બેંકમાં અરજી કરવાથી ફેમિલી પેન્શનની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ શકે છે.જો અરજી કર્યા પછી પણ લાંબા સમય સુધી કાર્યવાહી ન થાય તો ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે.
આ પણ વાંચો : PFના પૈસા હવે ક્લેમ વગર જ મળશે! 1.18 લાખ ખાતાઓમાં સીધા આવશે રૂપિયા, જાણો ક્યારે શરૂ થશે ઓટો રિફંડ
પેન્શન ખાતું બીજી બેંકમાં ટ્રાન્સફર કરવું હોય તો શું કરવું?
જો તમે તમારી પેન્શન (Pension) બીજી બેંકમાં ટ્રાન્સફર કરવા માંગતા હો તો પણ હવે પ્રક્રિયા સરળ બની ગઈ છે.નવી બેંક ખાતાની વિગતો, આધાર કાર્ડ અને PPO નંબર સાથે સંબંધિત બેંક અથવા પેન્શન વિતરણ વિભાગમાં અરજી કરવી પડે છે.બેંક બદલતી વખતે તમામ માહિતી સાચી આપવી ખૂબ જરૂરી છે, જેથી ભવિષ્યમાં પેન્શન જમા થવામાં કોઈ મુશ્કેલી ન પડે.
વિલંબ થાય તો ક્યાં ફરિયાદ કરવી?
જો ફેમિલી પેન્શન શરૂ થવામાં અથવા બેંક બદલવાની પ્રક્રિયામાં વિલંબ થાય તો સંબંધિત વિભાગનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.સરકારે વરિષ્ઠ નાગરિકોની મદદ માટે Elder Helpline 14567 પણ શરૂ કરી છે.આ ઉપરાંત સંબંધિત વિભાગ અથવા બેંકની હેલ્પલાઇન પર PPO નંબર સાથે ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે.
NPS, UPS અને APY અંગે ગૂંચવણ હોય તો શું કરવું?
આજના સમયમાં ઘણા લોકો National Pension System (NPS), Unified Pension Scheme (UPS) અને Atal Pension Yojana (APY) વચ્ચેનો તફાવત સમજી શકતા નથી.
જો તમને આ યોજનાઓ અંગે કોઈ પ્રશ્ન હોય અથવા પેન્શન (Pension) સંબંધિત માહિતી જોઈતી હોય તો Pension Fund Regulatory and Development Authority (PFRDA) દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલા AI Chatbot – PFRDA Pension Sahayakની મદદ લઈ શકો છો.
આ AI આધારિત સેવા દ્વારા પેન્શન સંબંધિત અનેક સામાન્ય પ્રશ્નોના જવાબ તરત મળી શકે છે.
PFRDA Helpline પર કેવી રીતે સંપર્ક કરવો?
જો ઓનલાઈન માહિતીથી તમારી સમસ્યાનો ઉકેલ ન આવે તો સીધા PFRDAનો સંપર્ક પણ કરી શકાય છે.
હેલ્પલાઇન નંબર: 1800-110-708
સમય: સોમવારથી શુક્રવાર સવારે 9:30 થી સાંજે 5:30
ઈ-મેલ: complaints@pfrda.org.in
વેબસાઇટ: www.pfrda.org.in
અહીં તમે NPS, UPS અથવા APY સંબંધિત ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો તેમજ જરૂરી માર્ગદર્શન મેળવી શકો છો.
પેન્શનધારકો માટે મહત્વપૂર્ણ સલાહ
પેન્શન (Pension) સંબંધિત કોઈપણ સમસ્યા આવે ત્યારે ગભરાશો નહીં.
સૌપ્રથમ તમારી સમસ્યા કયા વિભાગ સાથે સંબંધિત છે તે જાણી લો.
હંમેશા PPO નંબર, આધાર કાર્ડ, PAN કાર્ડ અને બેંક ખાતાની વિગતો તૈયાર રાખો.કોઈપણ ફરિયાદ કરતાં પહેલાં સંબંધિત બેંક અથવા વિભાગનો સંપર્ક કરો. જો ત્યાં ઉકેલ ન મળે તો ઓનલાઈન ફરિયાદ વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરો.સરકારી પોર્ટલ અને હેલ્પલાઇનનો ઉપયોગ કરવાથી ઘણી સમસ્યાઓનું સમાધાન સરળતાથી મળી શકે છે.
નોંધ : આ વેબસાઈટ પર આપેલી તમામ ન્યૂઝ અને વાતો રીપોર્ટર દ્વારા રિપોર્ટ કરેલા છે. અથવા તો કોઈક સોર્સ ઉપરથી માહિતી લેવામાં આવેલા છે. ન્યૂઝ તથા અન્ય વાતોની જવાબદારી જે તે લેખક તથા સોર્સની રહેશે. “divyangnewschannel.com” વેબસાઈટ કે પેજ ની કોઈપણ પ્રકારની જવાબદારી રહેશે નહી
