માસિક ધર્મ (Periods) માર્ગદર્શિકા – ( ભાગ 2) : માસિક અનિયમિત કેમ થાય છે? વધુ દુખાવો, PCOS, હોર્મોનલ ફેરફાર અને ક્યારે ડૉક્ટરને મળવું?

માસિક ધર્મ (Periods) અનિયમિત કેમ થાય છે?

મોટાભાગની મહિલાઓમાં માસિક (Periods) ચક્ર 21થી 35 દિવસ વચ્ચે હોય છે. પરંતુ કેટલીક મહિલાઓમાં માસિક સમયસર આવતું નથી. ક્યારેક માસિક વહેલું આવે છે, ક્યારેક મોડું આવે છે અથવા એક-બે મહિના સુધી આવતું જ નથી.

દરેક અનિયમિત માસિક કોઈ ગંભીર બીમારીનું લક્ષણ હોય એવું જરૂરી નથી. કિશોરાવસ્થાના શરૂઆતના વર્ષોમાં અથવા મેનોપોઝ પહેલાં ચક્ર અનિયમિત રહેવું સામાન્ય હોઈ શકે છે. જોકે જો સમસ્યા વારંવાર રહે તો તેની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.

માસિક (Periods) અનિયમિત થવાના મુખ્ય કારણો

1. હોર્મોનમાં ફેરફાર

મહિલાના શરીરમાં ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા હોર્મોન માસિક ચક્રને નિયંત્રિત કરે છે. જો આ હોર્મોનનું સંતુલન બગડે તો માસિક અનિયમિત થઈ શકે છે. હોર્મોનલ ફેરફારના કારણોમાં કિશોરાવસ્થા, મેનોપોઝ, તણાવ અથવા કેટલીક તબીબી સ્થિતિઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

2. વધુ તણાવ (Stress)

વધુ માનસિક તણાવ શરીરના હોર્મોન પર અસર કરી શકે છે. તેના કારણે માસિક (Periods) મોડું આવવું, વહેલું આવવું અથવા એકાદ ચક્ર ચૂકી જવું જેવી સ્થિતિ બની શકે છે. યોગ, ધ્યાન, પૂરતી ઊંઘ અને નિયમિત કસરત તણાવ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

3. શરીરનું વજન ખૂબ વધવું અથવા ઘટવું

અતિશય વજન વધવાથી અથવા ખૂબ ઝડપથી વજન ઘટવાથી પણ માસિક (Periods) ચક્ર પર અસર થઈ શકે છે. સંતુલિત આહાર અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી માસિક ચક્રને નિયમિત રાખવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.

4. વધુ કસરત

વ્યાવસાયિક ખેલાડીઓ અથવા ખૂબ જ ભારે કસરત કરતી મહિલાઓમાં ક્યારેક માસિક (Periods) અનિયમિત થઈ શકે છે, કારણ કે શરીરમાં ઊર્જાનું સંતુલન બદલાઈ જાય છે.

5. થાઈરોઇડની સમસ્યા

થાઈરોઇડ ગ્રંથિ શરીરના અનેક કાર્યોને નિયંત્રિત કરે છે. હાઈપોથાઈરોઇડિઝમ અથવા હાઈપરથાઈરોઇડિઝમ જેવી સ્થિતિઓ માસિક (Periods) ચક્રને અસર કરી શકે છે.

PCOS અને PCOD શું છે?

આજના સમયમાં ઘણી યુવતીઓ અને મહિલાઓમાં PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) અથવા PCOD (Polycystic Ovarian Disease) જોવા મળે છે. આ હોર્મોનલ સમસ્યાઓ છે, જેના કારણે અંડાશયની કાર્યપ્રણાલી પર અસર પડે છે.

સામાન્ય લક્ષણો

• માસિક (Periods) અનિયમિત થવું
• લાંબા સમય સુધી માસિક ન આવવું
• ચહેરા અથવા શરીર પર વધુ વાળ
• ખીલ (Acne)
• વજન વધવું
• ગર્ભધારણમાં મુશ્કેલી

દરેક અનિયમિત માસિકનો અર્થ PCOS હોય એવું નથી. યોગ્ય નિદાન માટે ગાયનેકોલોજિસ્ટની સલાહ જરૂરી છે.

માસિક (Periods) દરમિયાન વધુ દુખાવો કેમ થાય છે?

ઘણી મહિલાઓને માસિક (Periods) દરમિયાન પેટના નીચેના ભાગમાં દુખાવો થાય છે. આને Menstrual Cramps અથવા ડિસમેનોરિયા કહેવામાં આવે છે. આ દુખાવો ગર્ભાશયના સંકોચનને કારણે થાય છે, જે શરીરની સ્વાભાવિક પ્રક્રિયાનો ભાગ છે.

સામાન્ય લક્ષણો

• પેટમાં દુખાવો
• કમરમાં દુખાવો
• જાંઘ સુધી દુખાવો
• ઉબકા
• થાક
• ક્યારેક ઝાડા અથવા માથાનો દુખાવો

દુખાવો ઓછો કરવા માટે શું કરવું?

• ગરમ શેક
• ગરમ પાણીની થેલી અથવા હીટિંગ પેડ પેટ પર રાખવાથી ઘણા લોકોને રાહત મળે છે.
• હળવી કસરત
• ચાલવું, સ્ટ્રેચિંગ અથવા યોગ જેવી હળવી પ્રવૃત્તિથી દુખાવો ઓછો થઈ શકે છે.
• પૂરતું પાણી પીવું
• શરીરને હાઇડ્રેટ રાખવાથી પણ આરામ મળી શકે છે.
• પૂરતો આરામ
• થાક ઓછો કરવા માટે પૂરતી ઊંઘ અને આરામ જરૂરી છે.

જો દુખાવો એટલો વધારે હોય કે રોજિંદા કામ કરવું મુશ્કેલ બની જાય અથવા સામાન્ય દવાથી પણ રાહત ન મળે, તો ડૉક્ટરને મળવું જરૂરી છે.

PMS (Premenstrual Syndrome) શું છે?

ઘણી મહિલાઓને માસિક (Periods) શરૂ થવાના થોડા દિવસ પહેલાં શારીરિક અને માનસિક ફેરફારો અનુભવાય છે. આ સ્થિતિને PMS કહેવામાં આવે છે.

PMS ના સામાન્ય લક્ષણો

• મૂડમાં ફેરફાર
• ચીડિયાપણું
• થાક
• પેટ ફૂલવું
• સ્તનોમાં ભારેપણું
• મીઠાઈ ખાવાની ઇચ્છા
• ઊંઘમાં ફેરફાર

આ લક્ષણો સામાન્ય રીતે માસિક શરૂ થયા પછી ધીમે ધીમે ઓછા થઈ જાય છે.

માસિક દરમિયાન ક્યારે ડૉક્ટરને મળવું જોઈએ?

નીચેની પરિસ્થિતિમાં તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે:

• દર કલાકે પેડ સંપૂર્ણ ભીનું થઈ જાય એટલું વધુ રક્તસ્રાવ થવો.
• માસિક સતત 7 દિવસથી વધુ ચાલવું.
• ખૂબ મોટા લોહીના ગાંઠા આવવા.
• અસહ્ય પેટનો દુખાવો.
• સતત ત્રણ મહિના સુધી માસિક ન આવવું (ગર્ભાવસ્થા સિવાય).
• દુર્ગંધવાળો સ્ત્રાવ અથવા તાવ સાથે માસિક આવવું.
• માસિક અચાનક ખૂબ અનિયમિત થઈ જવું.
• માસિક દરમિયાન બેહોશી અથવા ગંભીર નબળાઈ અનુભવવી.

આવા લક્ષણોને અવગણવા જોઈએ નહીં.

શું માસિક દરમિયાન ગર્ભ રહેવાની શક્યતા હોય છે?

સામાન્ય રીતે માસિક (Periods) દરમિયાન ગર્ભધારણની શક્યતા ઓછી હોય છે, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે અશક્ય નથી. ખાસ કરીને જો માસિક ચક્ર ટૂંકો હોય અથવા અંડોત્સર્જન (Ovulation) વહેલું થાય, તો ગર્ભધારણની શક્યતા રહી શકે છે. જો ગર્ભનિરોધક વિશે પ્રશ્ન હોય તો ગાયનેકોલોજિસ્ટની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.

આ પણ વાંચો : માસિક ધર્મ (Periods) શું છે? મહિલાઓ માટે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા: કારણ, લક્ષણો, કાળજી અને સામાન્ય પ્રશ્નોના જવાબ

માસિક (Periods) અનિયમિત ન થાય તે માટે શું કરવું?

• સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર લો.
• નિયમિત કસરત કરો.
• પૂરતી ઊંઘ લો.
• તણાવ ઓછો રાખવાનો પ્રયાસ કરો.
• શરીરનું વજન સંતુલિત રાખો.
• ડૉક્ટરની સલાહ વિના હોર્મોનલ દવાઓ ન લો.
• સમયસર આરોગ્ય તપાસ કરાવો.

નિષ્કર્ષ

માસિક (Periods) અનિયમિત થવું અથવા માસિક દરમિયાન થોડો દુખાવો થવો ઘણી વખત સામાન્ય હોઈ શકે છે, પરંતુ જો સમસ્યા વારંવાર થાય અથવા રોજિંદા જીવન પર અસર કરે, તો તેને અવગણવી નહીં. PCOS, થાઈરોઇડ અથવા અન્ય હોર્મોનલ સમસ્યાઓનું સમયસર નિદાન અને યોગ્ય સારવાર મહિલાના લાંબા ગાળાના સ્વાસ્થ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ છે. સંતુલિત આહાર, નિયમિત કસરત, તણાવનું નિયંત્રણ અને યોગ્ય તબીબી સલાહ દ્વારા માસિક સંબંધિત ઘણી સમસ્યાઓને અસરકારક રીતે સંભાળી શકાય છે.

આગામી ભાગ-3માં વાંચશો:

• માસિક વિશેની 15 સામાન્ય ગેરમાન્યતાઓ અને હકીકતો
• કિશોરીઓ માટે પ્રથમ માસિકનું માર્ગદર્શન
• શાળામાં અને ઓફિસમાં માસિક દરમિયાન કાળજી
• મેનસ્ટ્રુઅલ કપ, પેડ અને ટેમ્પોનની સરખામણી
• વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
• નિષ્કર્ષ અને મેડિકલ ડિસ્ક્લેમર

નોંધ:
આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી માત્ર સામાન્ય આરોગ્ય જાગૃતિ અને જાણકારીના હેતુથી આપવામાં આવી છે. તે કોઈપણ પ્રકારના તબીબી નિદાન, સારવાર અથવા ડૉક્ટરની સલાહનો વિકલ્પ નથી. કોઈપણ આરોગ્ય સંબંધિત સમસ્યા, દવા શરૂ કરવા, બંધ કરવા અથવા સારવાર અંગેનો નિર્ણય હંમેશા લાયક ડૉક્ટર અથવા સ્ત્રીરોગ નિષ્ણાત (ગાયનેકોલોજિસ્ટ)ની સલાહ મુજબ જ લેવો. ડૉક્ટરની સલાહ વિના કોઈપણ સારવાર અથવા દવાનું સેવન કરવું યોગ્ય નથી.

નોંધ : આ વેબસાઈટ પર આપેલી તમામ ન્યૂઝ અને વાતો રીપોર્ટર દ્વારા રિપોર્ટ કરેલા છે. અથવા તો કોઈક સોર્સ ઉપરથી માહિતી લેવામાં આવેલા છે. ન્યૂઝ તથા અન્ય વાતોની જવાબદારી જે તે લેખક તથા સોર્સની રહેશે. “divyangnewschannel.com” વેબસાઈટ કે પેજ ની કોઈપણ પ્રકારની જવાબદારી રહેશે નહી