મૃત્યુદંડ(Death penalty)ની સજામાં ફાંસીની રીત બદલાશે નહીં: સુપ્રીમ કોર્ટે અરજી ફગાવી, વૈકલ્પિક પદ્ધતિ અંગે સરકાર કરી શકે સમીક્ષા

મૃત્યુદંડ  (Death penalty) માટે ફાંસીની હાલની પદ્ધતિ યથાવત રહેશે

મૃત્યુદંડ (Death penalty) ની સજા આપવાની હાલની ફાંસીની પદ્ધતિમાં તાત્કાલિક કોઈ ફેરફાર નહીં થાય. સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે મૃત્યુદંડની સજા પામેલા દોષિતોને ફાંસી આપવાની હાલની વ્યવસ્થા રદ કરવાની માંગ કરતી અરજી ફગાવી દીધી છે.જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની બેન્ચે આ મામલે સુનાવણી કરતાં કહ્યું કે હાલ એવો કોઈ પૂરતો આધાર નથી કે જેના આધારે ફાંસીની પદ્ધતિને ગેરબંધારણીય જાહેર કરી શકાય.જોકે, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે અરજી ફગાવવાનો અર્થ એ નથી કે ભવિષ્યમાં આ મુદ્દાની ફરી સમીક્ષા થઈ શકશે નહીં.

ફાંસી (Death penalty) ને બદલે વૈકલ્પિક પદ્ધતિની માંગ

અરજીમાં ફાંસીની પદ્ધતિને ક્રૂર, અમાનવીય અને પીડાદાયક ગણાવવામાં આવી હતી. અરજદારે મૃત્યુદંડ માટે ફાંસીના બદલે અન્ય પદ્ધતિઓ અપનાવવાની માગ કરી હતી.અરજીમાં ઝેરી ઇન્જેક્શન, ગોળી મારવા સહિતની વૈકલ્પિક પદ્ધતિઓ દ્વારા મૃત્યુદંડ આપવાની વાત કરવામાં આવી હતી. દલીલ કરવામાં આવી હતી કે જો મૃત્યુદંડની સજા જાળવી રાખવામાં આવે તો તેને શક્ય તેટલી ઓછી પીડા અને વધુ માનવીય રીતે અમલમાં મૂકવી જોઈએ.

કેન્દ્ર સરકાર ફાંસી (Death penalty) ની પદ્ધતિની સમીક્ષા કરી શકે

સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર ઇચ્છે તો નિષ્ણાતોની સમિતિ બનાવીને મૃત્યુદંડ (Death penalty) ની સજા અમલમાં મૂકવાની હાલની પદ્ધતિની વ્યાપક સમીક્ષા કરાવી શકે છે.નિષ્ણાત સમિતિ ફાંસીની પ્રક્રિયા દરમિયાન થતી પીડા, મૃત્યુમાં લાગતો સમય અને દોષિતની ગરિમા સહિતના વિવિધ પાસાઓનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે. સાથે જ અન્ય દેશોમાં ઉપયોગમાં લેવાતી વૈકલ્પિક પદ્ધતિઓ અંગે પણ વૈજ્ઞાનિક અને તબીબી આધાર પર અભ્યાસ કરી શકાય છે.કોર્ટે એ પણ કહ્યું કે ભવિષ્યમાં નક્કર વૈજ્ઞાનિક, તબીબી અથવા અનુભવ આધારિત પુરાવા સામે આવે તો મૃત્યુદંડની પદ્ધતિ અંગે ફરીથી બંધારણીય સમીક્ષા થઈ શકે છે.

અરજીમાં ફાંસી (Death penalty) ની પદ્ધતિ સામે શું દલીલ કરાઈ?

વરિષ્ઠ વકીલ ઋષિ મલ્હોત્રાએ વર્ષ 2017માં આ અરજી દાખલ કરી હતી. અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે ફાંસીની પ્રક્રિયામાં લાંબો સમય લાગી શકે છે અને તે દોષિત માટે પીડાદાયક બની શકે છે.અરજીમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ગોળી મારવા જેવી પદ્ધતિમાં ઓછો સમય લાગી શકે છે, જ્યારે ઝેરી ઇન્જેક્શન દ્વારા પણ મૃત્યુદંડની પ્રક્રિયા અલગ રીતે અમલમાં મૂકી શકાય છે.અરજદારે ફોજદારી પ્રક્રિયા સંહિતા એટલે કે CrPCની કલમ 354(5)ને પડકારતાં તેને બંધારણના અનુચ્છેદ 21 હેઠળ મળતા જીવન અને માનવ ગરિમાના અધિકાર સાથે જોડ્યો હતો.આ કલમ હેઠળ મૃત્યુદંડની સજા પામેલા દોષિતને ગળે ફાંસો આપીને મૃત્યુ થાય ત્યાં સુધી લટકાવવાની જોગવાઈ છે.

કેન્દ્ર સરકારે ફાંસીની પદ્ધતિનો બચાવ કર્યો હતો

વર્ષ 2018માં કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરેલા સોગંદનામામાં હાલની ફાંસીની પદ્ધતિનો બચાવ કર્યો હતો.કેન્દ્રનું કહેવું હતું કે ફાંસીની પદ્ધતિથી મૃત્યુ ઝડપી અને સરળ રીતે થાય છે અને તેમાં દોષિતને બિનજરૂરી પીડા થતી નથી. કેન્દ્ર સરકારે ઝેરી ઇન્જેક્શન અથવા ગોળી મારવા જેવી વૈકલ્પિક પદ્ધતિઓને આપમેળે ઓછી પીડાદાયક ગણવાનો પણ વિરોધ કર્યો હતો.આ કારણે મૃત્યુદંડ (Death penalty) ની સજા અમલમાં મૂકવાની પદ્ધતિ અંગે સરકાર અને અરજદાર વચ્ચે લાંબા સમયથી કાનૂની ચર્ચા ચાલી રહી હતી.

આ પણ વાંચો :  Ahmedabad: 15 વર્ષની સગીરા સાથે દુષ્કર્મ, ભૂત ભગાડવાની વિધિના નામે ભુવાની કાળી કરતૂત, ચોંકાવનારો કિસ્સો

2023માં સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર પાસેથી ડેટા માંગ્યો હતો

માર્ચ 2023માં સુપ્રીમ કોર્ટે ફાંસીની પદ્ધતિ અંગે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી વધુ માહિતી અને ડેટા માંગ્યો હતો. ખાસ કરીને ફાંસીથી થતી પીડા, મૃત્યુમાં લાગતો સમય અને સમગ્ર પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલી વ્યવસ્થાઓ અંગે માહિતી માંગવામાં આવી હતી.કોર્ટે આ મુદ્દાની તપાસ માટે નિષ્ણાત સમિતિ બનાવવાની શક્યતા અંગે પણ વિચારણા કરી હતી.ત્યારબાદ મે 2023માં એટર્ની જનરલ આર. વેંકટરમણીએ મૃત્યુદંડ  (Death penalty) માટે વધુ સારી વૈકલ્પિક પદ્ધતિ અંગે અભ્યાસ કરવા નિષ્ણાત સમિતિ બનાવવાની ભલામણ કરી હતી. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સમિતિના સભ્યો અંગે વિચારણા કરવામાં આવી રહી હતી.

ભારતમાં મૃત્યુદંડ (Death penalty) અને ફાંસી અંગે ચર્ચિત કેસ

ભારતમાં અનેક મોટા ગુનાના કેસોમાં મૃત્યુદંડની સજા અને તેને અમલમાં મૂકવાની પદ્ધતિ અંગે ચર્ચા થઈ છે.

ધનંજય ચેટર્જી કેસ

હેતલ પારેખના રેપ અને હત્યા કેસમાં દોષિત ઠરેલા ધનંજય ચેટર્જીને 14 ઑગસ્ટ 2004ના રોજ અલીપુર જેલમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી. આ કેસ બાદ માનવાધિકાર સંગઠનો અને અન્ય વર્ગોમાં મૃત્યુદંડની સજા અંગે ચર્ચા થઈ હતી.

અજમલ કસાબ કેસ

26/11 મુંબઈ આતંકવાદી હુમલાના દોષિત અજમલ કસાબને 21 નવેમ્બર 2012ના રોજ મહારાષ્ટ્રની યરવડા જેલમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી. આ કેસમાં આતંકવાદી ગુનાઓમાં મૃત્યુદંડ અને તેની અમલ પ્રક્રિયા અંગે ચર્ચા થઈ હતી.

નિર્ભયા કેસ

2012ના દિલ્હીના ગેંગરેપ અને હત્યા કેસના ચાર દોષિતોને 20 માર્ચ 2020ના રોજ તિહાર જેલમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી. દયા અરજીઓ અને અન્ય કાનૂની પ્રક્રિયાના કારણે દોષિતોની ફાંસી અનેક વખત ટળી હતી.

મૃત્યુદંડ (Death penalty) ની પદ્ધતિ પર ચર્ચા યથાવત

સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણય બાદ ભારતમાં મૃત્યુદંડ (Death penalty) ની સજા માટે ફાંસીની હાલની પદ્ધતિ યથાવત રહેશે. જોકે, કેન્દ્ર સરકાર ઇચ્છે તો નિષ્ણાતોની મદદથી આ પદ્ધતિની સમીક્ષા કરી શકે છે.કોર્ટના નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થાય છે કે હાલમાં ફાંસીને ગેરબંધારણીય જાહેર કરવાનો કોઈ આધાર સ્વીકારવામાં આવ્યો નથી. જોકે, ભવિષ્યમાં નવા વૈજ્ઞાનિક કે તબીબી પુરાવા સામે આવે તો આ મુદ્દે ફરીથી કાનૂની ચર્ચા થઈ શકે છે.મૃત્યુદંડની સજા અને તેના અમલની પદ્ધતિ અંગેનો આ મુદ્દો કાયદા, માનવાધિકાર અને ન્યાયવ્યવસ્થા સાથે સીધો જોડાયેલો હોવાથી ભવિષ્યમાં પણ ચર્ચામાં રહેવાની શક્યતા છે.

નોંધ : આ વેબસાઈટ પર આપેલી તમામ ન્યૂઝ અને વાતો રીપોર્ટર દ્વારા રિપોર્ટ કરેલા છે. અથવા તો કોઈક સોર્સ ઉપરથી માહિતી લેવામાં આવેલા છે. ન્યૂઝ તથા અન્ય વાતોની જવાબદારી જે તે લેખક તથા સોર્સની રહેશે. “divyangnewschannel.com” વેબસાઈટ કે પેજ ની કોઈપણ પ્રકારની જવાબદારી રહેશે નહી